โดยทั่วไปแล้วคนมักจะคิดเกี่ยวกับการเรียนการสอนว่า ครูเป็นผู้สอนและนักเรียนเป็นผู้เรียนจริงๆ แล้วเรามองข้ามไปว่า คนเราสามารถเรียนรู้ได้ด้วยตนเอง เมื่อเด็กได้ลงมือทํางาน ได้ศึกษาด้วยตนเอง จะเกิดความพอใจและท ำให้เกิดพลังในการที่จะทํางานต่อๆ ไปอีก การเรียนรู้ด้วยตนเองควรมีบทบาทมากขึ้นในวงการศึกษา

จุดมุ่งหมายของการสอนแบบมอนเตสซอรี่

           มอนเตสซอรี่กล่าวว่า เด็กมีสิทธิในการพัฒนาบุคลิกภาพของเขาในการเรียน สิทธิที่จะมีอิสระในการทํากิจกรรม สํารวจโลกสําหรับตัวของเขาเอง และเรียกร้องสิทธิในการที่จะมีสภาพการทํางานที่เหมาะสม

          เด็กปกติในสิ่งแวดล้อมของมอนเตสซอรี่ จะพัฒนาการเรียนรู้ในการทํางานด้วยตนเอง และความรู้สึกถึงความรับผิดชอบ มีวิธีการที่ควบคุมตนเองให้ทํางานได้สําเร็จ เรียนรู้ในการรับผิดชอบต่อตนเองเป็นเบื้องแรก และต่อสภาพการณ์ต่างๆ ที่ช่วยให้ค้นพบตนเอง

           พัฒนาการทางสังคม จะสําเร็จได้ด้วยการมีชีวิตทางสังคมที่แท้จริงในห้องเรียน ให้เด็กได้เรียนรู้ที่จะทําหน้าที่ของแต่ละคน และการเป็นสมาชิกของกลุ่มที่มีหลายระดับอายุ มีส่วนร่วมในการรับผิดชอบ รู้จักรอคอย รวมทั้งพัฒนาการด้านอารมณ์ และการปรับตัวทางด้านสังคม บุคลิกภาพ ทั้งหมดของเด็กจะได้รับการพัฒนาทั้ง สติปัญญา ความสามารถในการแยกแยะ ความคิดริเริ่มและการเลือกอย่างอิสระ รู้จักควบคุมอารมณ์ สิ่งเหล่านี้เป็นการฝากเด็กให้มีคุณภาพ พื้นฐานทางสังคม ที่จะนําไปสู่การ เป็นพลเมืองดีต่อไป

หลักสูตรของการสอนแบบมอนเตสซอรี่

          มอนเตสซอรี่มีความเชื่อว่าการที่เด็กได้เรียนรู้ตามความต้องการด้วยตนเอง และการซึมซับการเรียนรู้จากสิ่งแวดล้อม จะทําให้เด็กได้รับสิ่งที่ต้องการ เด็กจะได้รับเสรีภาพในขอบเขตที่จํากัด จากสิ่งแวดล้อมที่ได้เตรียมไว้ และได้รับผลสําเร็จตามความต้องการของเด็ก

          หลักสูตรพื้นฐานสําหรับเด็กอายุ 3-6 ปี แบ่งเป็น 3 กลุ่มใหญ่ คือ 1) การศึกษาทางด้านทักษะกลไก (Motor Education) 2) การศึกษาทางด้านสัมผัส (Education of the Senses) และ 3) การเตรียมสําหรับการเขียนและคณิตศาสตร์ (Preparation for Writing and Arithmetic) โดยสรุปเนื้อหา และจุดประสงค์ของหลักสูตร

อุปกรณ์การสอนแบบมอนเตสซอรี่

          สิ่งแวดล้อมและอุปกรณ์ที่ได้เตรียมไว้อย่างพร้อมเพรียง เป็นองค์ประกอบสําคัญสําหรับวิธีการสอนแบบมอนเตสซอรี่ สิ่งแวดล้อมของห้องเรียนต้องจัดให้เหมาะสมกับวัยของเด็ก จัดวางรูปแบบเพื่อช่วยให้เด็กพบความสําเร็จ เกิดความรู้สึกที่ดีต่อตนเอง เรียนรู้ได้ด้วยตนเอง และเรียนรู้สิ่งแวดล้อมรอบตัว ด้วยการที่เด็กได้เข้าไปสัมผัสกับงานที่ตนเองได้พบเห็นในชีวิตประจําวัน การเรียนแบบนี้ต้องการพื้นที่ว่างสําหรับเด็ก เพื่อเด็กจะได้นั่งทํางานทั้งบนเก้าอี้ และพื้นด้วยการปูพรม ปูเสื่อ อุปกรณ์ จัดทําด้วยสีอ่อนๆ และนํ้าหนักเบา การเลือกอุปกรณ์ประกอบต่างๆ จะเลือกมาเป็นส่วนประกอบทําให้ เกิดความสวยงาม อุปกรณ์ที่ไม่สมบูรณ์จะต้องนําออกไปจากชั้นวางอุปกรณื์ ห้องต่างๆ รวมถึงบริเวณ ภายในและภายนอกเปิดติดต่อกันได้ เด็กมีความรับผิดชอบในการจัดห้องให้สะอาดและมีระเบียบ

          มอนเตสซอรี่ จัดเตรียมอุปกรณ์ การสอนใหม่โดยการสังเกตเด็ก สังเกตการใช้อุปกรณ์ของเด็ก สิ่งที่เด็กใช้ก็จะให้คงไว้เพื่อใช้ต่อไป สิ่งที่เด็กไม่สนใจก็จะขจัดทิ้งไป อุปกรณ์ที่ใช้ตั้งแต่เริ่มแรกมีการสอนแบบมอนเตสซอรี่ ก็ยังใช้กับโรงเรียนแบบมอนเตสซอรี่ในปัจจุบัน อย่างไรก็ตามอุปกรณ์ที่ใช้จะแตกต่างกันไปในแต่ละท้องถิ่น โรงเรียนในสหรัฐอเมริกาที่เป็นสมาชิกของสมาคม American Montessori Society ได้เพิ่มเติมอุปกรณ์ที่ทันสมัยอีกมากมาย

          การจัดทําอุปกรณ์เพื่อมุ่งจะกระตุ้นความต้องการในการทํางานของเด็ก และการเรียนโดยการ ปฏิบัติ อุปกรณ์จะช่วยให้เด็กควบคุมตัวเองได้ดีขึ้น และทํางานได้ตามลําดับจากง่ายไปสู่งานที่ยากขึ้นไปตามลําดับ

          อุปกรณ์ของมอนเตสซอรี่แต่ละชิ้น จะมีจุดมุ่งหมายเฉพาะ จุดเน้นอยู่ที่การรับรู้โครงสร้างของอุปกรณ์ที่จัดไว้ เพื่อทําให้เกิดการรับรู้โดยผ่านทางประสาทสัมผัส และการเคลื่อนไหว อุปกรณ์แต่ละชิ้นครูจะต้องสาธิตวิธีการใช้อุปกรณ์ให้เด็กดูก่อน ด้วยวิธีการที่ทําให้เด็กเกิดความสนใจและอยากทํางานกับอุปกรณ์นั้นต่อไป อุปกรณ์จะมีลําดับความยากง่ายต่อเนื่องกันไป มีความสัมพันธ์กับวิชาที่เรียนต่อไป และตอบสนองความต้องการสําหรับช่วงเวลาหลักของชีวิต

การประเมินผลการสอนแบบมอนเตสซอรี่

          การประเมินผลการสอนแบบมอนเตสซอรี่ใช้การสังเกตความสามารถในการทํากิจกรรมของเด็กในแต่ละกลุ่มวิชา สังเกตการใช้อุปกรณ์การเรียนแต่ละชิ้นของเด็ก โรงเรียนรายงานผลการเรียนของนักเรียนโดยการส่งผลงานของนักเรียนกลับบ้านทุกวันศุกร์ กําหนดช่วงเวลาให้ผู้ปกครองได้สังเกตการเรียนการสอนของโรงเรียน ครูและผู้ปกครองได้พบปะพูดคุยเกี่ยวกับความสามารถของเด็ก นอกจากนี้มีแบบการประเมินผลความสามารถของนักเรียนในการใช้อุปกรณ์ต่างๆ โดยลงวันที่หรือขีดเครื่องหมายถูกหลังรายการอุปกรณ์ที่นักเรียนทําได้คล่องแคล้ว และเข้าใจในการใช้อุปกรณ์ ได้อย่างถูกต้องแล้ว และพร้อมที่จะรับการสาธิตจากครูสําหรับการใช้อุปกรณ์ขั้นที่ยากขึ้นไปอีก แล้วจัดทําเป็นรายงานให้ผู้ปกครองได้ทราบอีกครั้ง

การสอนสามขั้นตอนของมอนเตสซอรี่

          แนวคิดการสอนแบบมอนเตสซอรี่เพื่อเชื่อมโยงภาษากับอุปกรณ?หรือสิ่งของ มี 3 ขั้นตอนดังนี้

          ขั้นที่ 1 การสังเกตเห็นลักษณะเฉพาะของสิ่งนั้น ทํ าให้เชื่อมโยงสิ่งที่ครูสาธิตให้ดูกับ ชื่อของสิ่งนั้นได้"นี่คือ........"

          ขั้นที่ 2 การสังเกตเห็นความแตกต่าง เพื่อให้มั่นใจว่า เด็กเข้าใจเมื่อบอกเด็กว่า "อันไหน....."

          ขั้นที่ 3 การเห็นความแตกต่างระหว่างสิ่งที่คล้ายคลึงกัน และสามารถบอกชื่อของสิ่งของสิ่งนั้นได้ขั้นตอนนี้เพื่อจะได้ทราบว่า เด็กจําชื่อสิ่งต่างๆ ที่ครูสาธิตให้ดูได้หรือไม่ เช่น ชี้ที่สิ่งของแล้วถามว่า "อันนี้อะไร ....."