บทสรุป


          ถึงแม้ว่าจะมีความรู้ความชํานาญในหลักการและวิธีการสอนมากมายเพียงใด สิ่งหนึ่งที่สําคัญอย่างยิ่งยวดและมิอาจขาดได้สําหรับผู้ที่ปรารถนาจะสอนเด็กตามแนววอลดอร์ฟก็คือ ความรักในตัวเด็กอย่างแท้จริง

          กล่าวสําหรับครูในโรงเรียนวอลดอร์ฟแล้ว ครูผู้สอนจะต้องเป็นผู้ศรัทธาในความเป็นมนุษย์มีความศรัทธาในฐานะที่เด็กคือพลังซึ่งจะนํามนุษย์ชาติยุคใหม่ก้าวรุดไปข้างหน้า บนเส้นทางแห่งชาติความหมายของชีวิตและความดีงามการศึกษาที่ออกมาจากความรักอย่างแท้จริงในตัวเด็ก

          อย่างไรก็ตาม พลังแห่งความเป็นมนุษย์ที่แท้ของเด็กยังอยู่ในภาวะแห่งการหลับไหล หรืออาจเปรียบเสมือนตัวอ่อนในไข่ที่ต้องอดทนฟูมฟัก หรือการยัดเยียดข้อมูลความรู้ใด ๆ ลงไปในความคิดและจิตใจน้อย ๆ ของเด็ก หากแต่เป็นศิลปะในการบ่มเพาะด้วยความรัก ความอบอุ่น เพื่อปลุกสิ่งซึ่งแท้จริงแล้วดํารงอยู่ในตัวมนุษย์ทุกรูปนามให้ตื่นขึ้นมา แต่ก่อนที่ครูจะกระทําสิ่งดังกล่าวได้ครูผู้สอนจําเป็นจะต้องปลุกความเป็นมนุษย์ที่แท้ในตัวเองขึ้นมาเสียก่อน ดังคํ ากล่าวของ ดร.รูดอร์ฟ สไตเนอร์ที่ว่า

          "การศึกษาในโรงเรียนวอลดอร์ฟมิใช่เป็นเรื่องของระบบ วิธีการสอน หากแต่เป็นศิลปะ ศิลปะแห่งการปลุกสิ่งซึ่งแท้จริงแล้วดำรงอยู่ในตัวมนุษย์ทุกรูปนามให้ตื่นขึ้นมา

          โดยรากฐานแล้วโรงเรียนวอลดอร์ฟมิได้มุ่งหมายจะไห้การอบรมสั่งสอน หากแต่มุ่งหมายจะปลุก เนื่องจากการปลุกเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับทุกวันนี้ แรกสุดจะต้องปลุกครูขึ้นเสียก่อน จากนั้นครูจะต้องปลุกนักเรียนและอนุชนทั้งหลายอีกต่อเนื่อง"